image آنچه که باید درباره سفر حج بدانیم

«حج» ‏حضور در مجمع عمومى سالانه مسلمین است و دیدارى الهى همراه با همه آنها که به یک دین معتقدند و به یک آرمان مى‏اندیشند و خداى یگانه را مى‏پرستند.

حضور در میقات و لبیک و طواف، نماز و سعى تقصیر همراه با وقوف در عرفات مشعر و منى، قربانى و سر تراشیدن هزاران راز و رمز نهفته دارد که بیان آن در ضمن چهل حدیث کوتاه میسر نیست. اما یادآورى گوشه‏اى از اسرار این عبادت سیاسى، الهى، مى‏تواند راهگشاى پژوهشى بیشتر و مایه شور و شوقى افروخته ‏تر گردد.

اندیشه ‏هاى خرد و آرمان‏هاى کوچک در اجتماع بزرگ و سراسرى مسلمین رنگ مى‏بازد و بینش و خواسته ‏هاى عمومى و بزرگ سراسرى جاى آن را مى‏گیرد.

حاجى با شرکت در اردوى ابراهیمى حج‏با تاریخ پیامبران پیوند مى‏خورد و هویت تاریخى خویش را باز مى‏یابد. فریاد مقدس لبیک اللهم لبیک عهد دیرین و میثاق فطرت را یادآورى مى‏شود و انسان با پوشیدن جامه‏ هاى سپید احرام از لمت‏خودخواهى‏ها، خودنمائى‏ها و لذت‏گرایى‏ها و عادات و رفتار زیانبار می‏ گریزد و ستایش و نعمت و قدرت را ویژه خدا مى‏بیند.

آداب حرم، اخلاق شایسته حیم قدس ربوبى را می ‏آموزد. در مانور بزرگ حج، وحدت، عبادت و سیاست، ایمان و اتحاد و آزادى و مبارزه با کفر و شرک و شیطان یکجا جلوه می‏کند.

انسان با طواف در کوى دوست‏با فرشتگان آسمان هماهنگ مى‏شود. و در مقام ابراهیم مى‏ایستد و نماز می ‏گزارد.

و با سعى بین صفا و مروه، موهاى زاید از سر مى‏زداید و با طوافى دیگر بنام نساء دوباره پروانه‏وار گرد خانه یار می ‏چرخد و در نزد جایگاه خلیل الله علیه السلام نماز مى‏خواند.

با استلام حجر الاسود و بوسیدن آن عهد الست را با مقام ربوبى تجدید مى‏کند و با نوشیدن آب خوشگوار، زمزم زمزمه زندگى را دوباره در اعماق روحش مى‏شنود.

وقوف‏ها و حرکت ها به فرمان خدا و با یاد خدا راه و رسم زندگى ابراهیمى را به انسان مى‏آموزد و انسان با انجام قربانى حنجره آزمندى‏ها و زفتى را مى‏بُرد و با تراشیدن سر، آماده حضور دوباره در مسجدالحرام و خانه دوست مى‏شود و با رمى جمرات با شیطان‏هاى بزرگ و میانه و کوچک درگیر مى‏گردد و از هرچه شیطان و شرک است اعلام برائت مى‏کند.

آنچه در اینجا گردآمده احادیثی ‏برگزیده در باره این فریضه بزرگ – حج – است که آداب و اهداف حج، قداست و امنیت اماکن مقدسه حج و نقش سازنده آن را در زندگى مسلمین مطرح می ‏سازد. پیشوایان معصوم علیهم السلام در این احادیث کوتاه روزنه‏هایى به دنیاى زیباى حج گشوده‏ اند که براى زائران بیت الله الحرام و دیگر مشتاقان دیار یار، مطالعه آن آموزنده و چشم ‏نواز است.

حجکم مقبول و سعیکم مشکور

۱- اهمیت ‏حج

قال على علیه السلام:

الله الله فى بیت ربکم لا تخلوه ما بقیتم فانه ان ترک لم تناظروا.

علىعلیه السلام فرمود: خدا را! درباره خانه پروردگارتان در نظر داشته باشید تا هستید، آن را خالى نگذارید. زیرا اگر حج متروک شود نظر رحمت‏خدا از شما قطع خواهد شد. (بحارالانوار ج ۱۶۹۶)

۲- حج و توجه به سوى خدا

عن ابى جعفر الباقر علیه السلام فى قول الله تبارک و تعالى:

«ففروا الى الله انى لکم منه نذیر مبین‏» (۲)

قال: حجوا الى الله.

امام باقرعلیه السلام درباره آیه شریفه «ففروا الى الله انى لکم منه نذیر مبین‏» فرموده است: منظور از فرار به سوى خدا آن است که آهنگ حج کنید. (معانى الاخبار ص ۲۲۲ )

۳- لبیک و قربانى

عن على علیه السلام قال:

نزل جبرئیل عى النبى صلى الله علیه و آله و سلم فقال: یا محمد مر اصحابک بالحج و الثلج، فالحج رفع الاصوات بالتلبیه و الثلج نحر البدن.

امام على علیه السلام فرمود: جبرئیل بر پیامبر فرود آمد و گفت: اى محمد یارانت را به عج و ثج فرمان ده. عج ‏یعنى فریاد و لبیک برآوردن و ثج ‏یعنى قربانى کردن شتران. (معانى الاخبار ص ۲۲۴)

۴- حج اکبر و اصغر

عن معاویه بن عمار، قال:

سئلت ابا عبدالله علیه السلام عن یوم الحج الاکبر فقال: هو یوم النحر و الاصغر العمره.

معاویه بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم روز حج اکبر چه روزى است؟ حضرت فرمود: روز حج اکبر روز عید قربان است و حج اصغر عمره است. (معانى الاخبار ص ۲۹۵ )

۵- آثار حج

عن الرضا علیه السلام قال:

ما رایت‏شیئا اسرع غنا و لا انفى للفقر من ادمان الحج

از امام رضا علیه السلام نقل شده که فرمود: هیچ چیزى را بیشتر از حج مداوم، در بى‏نیازى و فقر زدائى مؤثر ندیدم. (بحار الانوار، ج ۷۴، ص ۳۱۸ )

۶- مرگ در راه حج

عن ابى عبدالله علیه السلام قال:

من مات فى طریق مکه ذاهبا اوجائیا امن من الفزغ الاکبر یوم القیامه.

امام صادق علیه السلام فرمود: هرکس در راه رفت و برگشت مکه بمیرد از اندوه بزرگ روز قیامت ایمن خواهد بود.

(ملاذ الاخیار ج ۲۲۳۷)

۷- حرمت مهمانان خدا

عن ابى عبدالله علیه السلام قال:

الحاج و المعتمر وفدالله ان سالوه اعطاهم و ان دعؤه اجابهم و ان شفعوا شفعهم و ان سکتوا ابتداهم و یعوضون بالدرهم الف الف درهم

امام صادق علیه السلام فرمود: حاجى و عمره‏گزار مهمان خدایند. اگر چیزى بخواهند به ایشان دهد. اگر او را بخوانند، پاسخ مى‏گوید. اگر شفاعت کنند. شفاعت ایشان را مى‏پذیرد، اگر سکوت کنند، با آنان آغاز سخن مى‏کند و در برابر هر درهمى که خرج کرده‏اند، یک میلیون درهم به آنان مى‏پردازد. (ملاذ الاخبار ج ۲۲۶۷)

۸- آمادگى براى احرام

عن حماد بن عیسى قال:

سئلت ابا عبدالله علیه السلام عن التهیؤء اللاحرام، فقال تقلیم الاظفار و اخذ الشارب و حلق العانه.

حماد بن عیسى گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم. براى احرام چگونه باید آماده شد؟

فرمود: با گرفتن ناخن‏ها، کوتاه کردن شارب و تراشیدن موى بالاى شرمگاه. (ملاذ الاخیار، ج ۳۰۸۷)

۹- نظر به کعبه

عن الباقر علیه السلام من نظر الى الکعبه لم یزل یکتب له حسنه و یمحى عنه سیئه حتى یصرف بصره عنها.

امام باقر -علیه السلام- فرمود: هر کس به کعبه نگاه کند. تا وقتى به آن مى‏نگرد مدام کار نیک برایش نوشته مى‏شود و گناهش پاک مى‏شود تا وقتى دیده از آن برگرداند. (بحار الانوار ج ۶۵۹۶)

۱۰- نتیجه حج

عن ابى عبدالله -علیه السلام- قال:

الحج‏حجان، حج لله و حج للناس، فمن حج لله کان ثوابه على الله و الجنه و من حج للناس کان ثوابه على الناس یوم القیامه.

امام صادق -علیه السلام- فرمود:

حج دوگونه است: حجى براى خدا و حجى براى خلق، هر کس براى خدا حج گزارد، پاداشش آنست که خدا که وى را به بهشت درآورد و هر کس براى مردم حج گزارد، پاداش وى روز قیامت‏برعهده مردم خواهد بود. (بحار الانوار ج ۹۶ ۲۴ )

۱۱- روزه ایام تشریق در منى

سئل الصادق علیه السلام لم کره الصیام فى ایام التشریق؟ فقال:

لان القوم زوار الله و هم فى ضیافته و لا ینبغى للضیف ان یصوم عند من زاره و اضافه.

از امام صادق -علیه السلام- سئوال شد:

چرا روزه ایام تشریق «۱۱ – ۱۲ – ۱۳ ذى حجه‏» نامطلوب است. حضرت فرمود: زیرا مردم، زائران خدا و مهمان وى هستند. و شایسته نیست که مهمان در نزد میزبان و کسى که به دیدارش رفته روزه بگیرد. (بحار الانوار ج ۹۶ ۳۴ )

۱۲- حج‏ یا جهاد

عن الصادق -علیه السلام- انه قال:

ما سبیل من سبیل الله افضل من الحج الا رجل یخرج بسیفه فیجاهد فى سبیل الله حتى یستشهد.

امام صادق -علیه السلام- فرمود:

هیچ راهى از راههاى خدا برتر از حج نیست مگر اینکه مردى شمشیر بردارد و در راه خدا جهاد کند تا شهید گردد.

(بحار الانوار ج ۹۶ ۴۹ )

۱۳- ثواب طواف

عن النبى صلى الله علیه و اله و سلم انه قال:

من طاف بهذا البیت اسبوعا و احسن صلاه رکعتیه غفرله.

پیامبر اکرم -صلى الله علیه و آله- فرمود:

هرکس هفت‏بار به دور این خانه طواف کند و دو رکعت نماز طواف را بخوبى انجام دهد. گناهش آمرزیده شود.

(بحارالانوار ج ۹۶ ۴۹ )

۱۴– حج و تجدید میثاق

قال ابو جعفر علیه السلام والحجر کالمیثاق و استلامه کالبیعه و کان اذا استلمه قال:

اللهم امانتى ادیتها و میثاقى تعاهدته لیشهدلى عندک بالبلاغ.

امام باقر -علیه السلام- فرمود:

حجرالاسود مثل یک پیمان است و دست کشیدن بر آن چون بیعت [با خدا] است وقتى حضرت دست‏بر حجرالاسود می کشید مى‏فرمود: خدایا! امانتم را ادا کردم. میثاق خود را تجدید کردم، تو گواه باش که من وظیفه‏ام را بپایان رساند.

(بحار الانوار ج‏۹۶ ۴۸ )

۱۵- اهمیت‏ حج

عن ابى عبدالله -علیه السلام- قال:

لایزال الدین قائما ما قامت الکعبه.

اما صادق -علیه السلام- فرمود:

تا کعبه برپاست، دین برپاست. (بحار الانوار ج ۹۶ ۵۷ )

۱۶- فلسفه نام کعبه

عن ابى جعفر -علیه السلام- قال:

قلت له: لم سمى البیت العتیق؟ قال: لانه حر عتیق من الناس و لم یملکه، احد.

از امام باقر -علیه السلام- سؤال شد، چرا کعبه را بیت العتیق نامیده‏اند؟

فرمود: زیرا این خانه آزاد است و رها شده و در ملکیت هیچ کس درنیامده است. (بحارالانوار ج ۹۶ ۵۹ )

۱۷- مثلث مقدس

عن ابى عبدالله -علیه السلام- قال:

ان الله عزوجل حرمات ثلاث لیس مثلهن شى‏ء کتابه و هو حکمه و نوره

و بیته الذى جعله قبله للناس لایقبل من احد توجها الى غیره و عتره نبیکم.

امام صادق -علیه السلام- فرمود:

خداى عزوجل سه ناموس محترم و مقدس دارد که هیچ چیز به حرمت آن نرسد.

کتابش که فرمان او و نور اوست وخانه‏اش که آنرا قبله مردم قرار داده و توجه به جایى غیر آن از هیچ‏کس پذیرفته نیست وعترت پیامبر شما. (بحار الانوار ج‏۹۶ ۶۰ )

۱۸- نذر کعبه

عن على -علیه السلام- قال:

لو کان لى وادیان یسیلان ذهبا و فضه ما اهدیت الى الکعبه شیئا لانه یصیر الى الحجبه دون المساکین.

امام على -علیه السلام- فرمود:

اگر دو رودخانه مواج از طلا و نقره داشته باشم هیچ چیز به کعبه اهدا نخواهم کرد، زیرا به پرده‏داران «ناشایست‏» مى‏رسد نه به مساکین و مستمندان. (بحارالانوار ج ۹۶ ۶۷ )

۱۹- امنیت‏ حرم

عن عبدالله بن سنان، عن ابى عبدالله -علیه السلام- قال قلت:

ارایت قوله «و من دخله کان امنا» (۳) البیت عنى اوالحرم؟ قال:

من دخل الحرم من الناس مستجیرا به فهو امن و من دخل البیت من المؤمنین مستجیرا به فهو امن من سخط الله و من دخل الحرم من الوحش و السباع و الطیر فهو امن من ان یهاج او یؤذى حتى یخرج من الحرم.

عبدالله بن سنان گوید به امام صادق -علیه السلام- گفتم:

بفرمایید منظور از آیه «و من دخله کان امنا» چیست؟ کعبه مورد نظر است‏یا حرم؟ فرمود: هر کس از مردم به حرم پناه آورد در امان است. هرکس از مؤمنین بر حرم پناه آورد از خشم خدا در امان است و هر حیوان وحشى و درنده و پرنده‏اى که داخل حرم شود. در امان است از ارعاب و اذیت تا از آن بیرون رود. (بحار الانوار ج ۹۶ ۷۴ )

۲۰- چهار شهر برگزیده

قال رسول الله صلى الله علیه و آله ان الله اختار من البلدان اربعه فقال عزوجل: و التین والزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین. و التین المدینه و الزیتون بیت المقدس و طور سینین الکوفه و هذا البلد الامین مکه.

رسول خدا -صلى الله علیه و آله- فرمود:

خداوند از شهرهاى چهار شهر برگزیده است و فرموده: والتین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین. منظور از تین مدینه و منظور از زیتون بیت المقدس است و مقصود از طور سینین کوفه و مقصود از این شهر امن، مکه معظمه است.

(بحار الانوار ج ۹۶ ۷۷ )

تک فارس » مطالب جالب » آنچه که باید درباره سفر حج بدانیم